Kuvvetin Etkisinde Hareket 1
6. Sınıf Fen Bilimleri • Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli
🎯 2. Ünite: Kuvvetin Etkisinde Hareket
Bileşke kuvvet, dengelenmiş ve dengelenmemiş kuvvetler, sürat ve hız kavramlarına yönelik analitik düşünme ve yorum gerektiren 15 Özgün Konu Kavrama Sorusu
Soru 1:
Aynı doğrultuda hareket eden bir oyuncak araca aynı anda iki çocuk kuvvet uygulamaktadır. Birinci çocuk aracı doğu yönünde 12 N, ikinci çocuk ise batı yönünde 18 N büyüklüğünde kuvvetle çekmektedir.
Bu bilgilere göre, araca etki eden bileşke (net) kuvvetin büyüklüğü ve yönü aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?
A) 30 N, Doğu yönünde
B) 6 N, Batı yönünde
C) 30 N, Batı yönünde
D) 6 N, Doğu yönünde
Cevabı Gör / Çözüm
✅ Doğru Cevap: B şıkkı!
Zıt yönlü kuvvetlerde bileşke kuvvet bulurken büyük kuvvetten küçük kuvvet çıkarılır ve sonuç büyük olanın yönünü alır. 18 N – 12 N = 6 N’dir. Yönü ise daha büyük olan kuvvetin yönü olan batı yönündedir.
Soru 2:
Sürtünmesiz yatay bir düzlemde durmakta olan bir kutuya aynı doğrultuda üç farklı kuvvet uygulanmaktadır. Doğu yönünde 8 N ve 5 N’lik iki kuvvet uygulanırken, batı yönünde ise 10 N’lik bir kuvvet uygulanmaktadır.
Buna göre kutunun hareketiyle ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
A) Batı yönünde 3 N’lik net kuvvetin etkisinde hızlanır.
B) Doğu yönünde 23 N’lik net kuvvetin etkisinde hareket eder.
C) Doğu yönünde 3 N’lik net kuvvetin etkisinde hızlanır.
D) Net kuvvet sıfır olduğu için olduğu yerde kalır.
Cevabı Gör / Çözüm
✅ Doğru Cevap: C şıkkı!
Doğu yönündeki toplam kuvvet: 8 + 5 = 13 N’dir. Batı yönündeki kuvvet ise 10 N’dir. Aynı doğrultudaki zıt yönlü bu kuvvetlerin bileşkesi 13 – 10 = 3 N olup doğu yönündedir. Duran cisim bu net kuvvetin yönünde hızlanmaya başlar.
Soru 3:
Günlük yaşamda gerçekleşen bazı hareket durumları şunlardır:
I. Yukarı fırlatılan bir taşın tepe noktasına çıkana kadar yavaşlaması
II. Viraja giren bir arabanın süratini azaltması
III. Masadan serbest bırakılan bir kalemin yere düşerken hızlanması
Yukarıdaki olaylardan hangilerinde cisme etki eden bileşke kuvvet ile cismin hareket yönü zıt yönlüdür?
A) Yalnız I
B) I ve II
C) Yalnız III
D) I, II ve III
Cevabı Gör / Çözüm
✅ Doğru Cevap: B şıkkı (I ve II)!
Yavaşlayan cisimlerde (yukarı çıkan taş ve yavaşlayan araba) net kuvvet hareket yönüne zıttır. Ancak serbest düşen kalem yer çekimi kuvvetiyle aynı yönde hızlandığı için net kuvvet ile hareket yönü aynıdır.
Soru 4:
Bir cisme etki eden kuvvetleri inceleyen bir öğrenci, “Bir cismin hareket edebilmesi için mutlaka üzerine uygulanan bileşke kuvvetin sıfırdan farklı olması gerekir.” hipotezini kurmuştur.
Öğrencinin kurduğu bu hipotezi aşağıdaki durumlardan hangisi çürütür?
A) Duran bir topa vurulduğunda topun harekete geçmesi
B) Sürtünmesiz yatay yolda kaymakta olan bir hokey diskinin sabit süratle ilerlemesi
C) Yokuş aşağı inen bir bisikletlinin pedal çevirmeden hızlanması
D) Halat çekme yarışında taraflardan birinin ipi kendine doğru çekmesi
Cevabı Gör / Çözüm
✅ Doğru Cevap: B şıkkı!
Sürtünmesiz ortamda sabit süratle hareket eden bir cisim üzerinde net kuvvet sıfırdır (dengelenmiş kuvvetler altındadır). Bu durum, hareket etmek için mutlaka sıfırdan farklı net kuvvet gerektiğini savunan hipotezi çürütür.
Soru 5:
Düz bir yolda bisikletiyle ilerleyen Kerem, pedallara aynı büyüklükte kuvvetler uygulayarak sabit süratle hareket etmektedir. Bu esnada rüzgâr arkadan esmeye başlayarak bisiklete aynı doğrultuda bir kuvvet uygulamıştır.
Rüzgârın etkisiyle bisikletin hareketinde meydana gelen değişim aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?
A) Sürati azalarak durur.
B) Hızlanma hareketi yapar.
C) Sabit süratle hareketine devam eder.
D) Önce durur, ardından ters yönde hareket eder.
Cevabı Gör / Çözüm
✅ Doğru Cevap: B şıkkı!
Arkadan esen rüzgâr, hareket yönünde ek bir kuvvet uygulayarak bileşke kuvveti sıfırdan farklı hale getirir (dengelenmemiş kuvvetler). Bu durumda cisim hızlanır.
Soru 6:
Öğretmen laboratuvarda özdeş arabalarla yaptığı deneyde, birinci arabaya zıt yönlerden eşit büyüklükte iki kuvvet, ikinci arabaya ise zıt yönlerden farklı büyüklükte iki kuvvet uyguluyor.
Buna göre arabaların hareket durumları ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
A) Her iki araba da kesinlikle durmaktadır.
B) Birinci araba dengelenmemiş, ikinci araba dengelenmiş kuvvetlerin etkisindedir.
C) Her iki arabanın da bileşke kuvveti sıfırdan farklıdır.
D) Birinci araba dengelenmiş, ikinci araba ise dengelenmemiş kuvvetlerin etkisindedir.
Cevabı Gör / Çözüm
✅ Doğru Cevap: D şıkkı!
Zıt yönlü eşit kuvvetlerin bileşkesi sıfırdır (dengelenmiş kuvvetler; duruyorsa durur, hareket ediyorsa sabit süratle gider). Farklı kuvvetlerin bileşkesi sıfırdan farklıdır ve dengelenmemiş kuvvetler oluşturur.
Soru 7:
Doğu yönünde 20 N ve yine aynı yönlü 15 N’lik iki kuvvetin etkisinde bulunan bir cisme, sistemin dengelenmiş kuvvetler etkisine girmesi için uygulanması gereken dengeleyici kuvvetin büyüklüğü ve yönü nedir?
A) 35 N, Doğu yönünde
B) 5 N, Batı yönünde
C) 35 N, Batı yönünde
D) 5 N, Doğu yönünde
Cevabı Gör / Çözüm
✅ Doğru Cevap: C şıkkı!
Cisme etki eden toplam net kuvvet (bileşke kuvvet) doğu yönünde 20 + 15 = 35 N’dir. Sistemi dengelemek (net kuvveti sıfırlamak) için büyüklüğü aynı, yönü zıt yani batı yönünde 35 N‘lik dengeleyici kuvvet uygulanmalıdır.
Soru 8:
Aşağıdaki durumlardan hangisinde cisme etki eden kuvvetler dengelenmiş durumdadır?
A) Start alıp hızlanmaya başlayan yarış arabası
B) Kırmızı ışığı görünce yavaşlayan kamyon
C) Okul koridorunda sabit süratle yürümekte olan öğrenci
D) Havaya atılan ve yükselmekte olan basketbol topu
Cevabı Gör / Çözüm
✅ Doğru Cevap: C şıkkı!
Sabit süratle (ve doğrusal yolda) hareket eden cisimlere etki eden net kuvvet sıfırdır, yani kuvvetler dengelenmiştir. Hızlanan, yavaşlayan veya yön değiştiren cisimlerde ise kuvvetler dengelenmemiştir.
Soru 9:
Sürtünmeli yatay bir zemin üzerinde durmakta olan ağır bir dolaba 50 N büyüklüğünde yatay bir kuvvet uygulanmasına rağmen dolap yerinden kıpırdamamaktadır.
Bu olayla ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
A) Dolaba sürtünme kuvveti etki etmemektedir.
B) Dolaba etki eden sürtünme kuvveti 50 N’den büyüktür.
C) Dolaba etki eden net kuvvet sıfırdan büyüktür.
D) Dolaba etki eden sürtünme kuvveti 50 N büyüklüğündedir.
Cevabı Gör / Çözüm
✅ Doğru Cevap: D şıkkı!
Duran bir cisme uygulanan kuvvete rağmen cisim hareket etmiyorsa, sistem dengelenmiş kuvvetler altındadır. Uygulanan 50 N’lik kuvvete zıt yönde 50 N’lik sürtünme kuvveti oluşur ve net kuvvet sıfır olur.
Soru 10:
Şehirler arası yolculuk yapan bir otobüs, düz bir yolda sabit 90 km/h süratle ilerlerken ani olarak fren yapıp bir süre sonra durmuştur.
Bu otobüsün hareketi süresince maruz kaldığı kuvvetler için aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
A) Önce dengelenmemiş, sonra dengelenmiş kuvvetlerin etkisinde kalmıştır.
B) Önce dengelenmiş, sonra dengelenmemiş kuvvetlerin etkisinde kalmıştır.
C) Hareketi boyunca hep dengelenmiş kuvvetlerin etkisindedir.
D) Hareketi boyunca hep dengelenmemiş kuvvetlerin etkisindedir.
Cevabı Gör / Çözüm
✅ Doğru Cevap: B şıkkı!
Otobüs sabit süratle giderken net kuvvet sıfırdır (dengelenmiş kuvvetler). Fren yapıp yavaşlamaya başladığında ise net kuvvet sıfırdan farklı olur ve dengelenmemiş kuvvetlerin etkisine girer.
Soru 11:
Yarıçapı bilinen dairesel bir koşu pistinin başlangıç çizgisinden koşmaya başlayan bir atlet, tam bir tur atarak tekrar başladığı başlangıç çizgisine geri gelip duruyor.
Atletin bu hareketiyle ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?
A) Aldığı yol sıfırdan farklıdır.
B) Yer değiştirmesi sıfırdır.
C) Ortalama sürati sıfırdır.
D) Koşu süresince sürat ve hareket yönü değişmiştir.
Cevabı Gör / Çözüm
✅ Doğru Cevap: C şıkkı!
Başladığı noktaya geri dönen atletin yer değiştirmesi sıfırdır ancak kat ettiği bir mesafe (aldığı yol) olduğu için sürati sıfır olamaz. Sürat, alınan yolun zamana bölünmesiyle bulunur ve sıfırdan büyüktür.
Soru 12:
A şehrinden yola çıkan iki otomobilden birinci araç düz bir otoban üzerinden B şehrine en kısa mesafeden varırken, ikinci araç dağlık ve virajlı bir yoldan aynı B şehrine varmıştır. Her iki aracın seyahat süresi birbirine eşittir.
Bu araçların aldıkları yollar ve yer değiştirmeleri göz önüne alındığında süratleri için ne söylenebilir?
A) İki aracın da süratleri birbirine eşittir.
B) Birinci aracın sürati ikinci aracın süratinden büyüktür.
C) İkinci aracın sürati, birinci aracın süratinden büyüktür.
D) Araçların süratleri hakkında yorum yapılamaz.
Cevabı Gör / Çözüm
✅ Doğru Cevap: C şıkkı!
İkinci araç virajlı ve daha uzun bir yoldan gittiği için aldığı yol (ve dolayısıyla sürati) birinci araçtan daha fazladır (Sürat = Alınan Yol / Zaman).
Soru 13:
Aşağıda dört farklı hareketlinin eşit sürede aldıkları yollar verilmiştir:
• Araç K: Alınan Yol: 100 m
• Araç L: Alınan Yol: 150 m
• Araç M: Alınan Yol: 100 m
• Araç N: Alınan Yol: 200 m
Eşit sürede gerçekleşen bu hareketler göz önüne alındığında, hangi araçların süratleri birbirine eşittir?
A) K ve L
B) K ve M
C) L ve N
D) K ve N
Cevabı Gör / Çözüm
✅ Doğru Cevap: B şıkkı!
Sürat, birim zamanda alınan yola eşittir. K ve M araçlarının eşit sürede aldıkları yollar (100 m) aynı olduğu için bu iki aracın süratleri birbirine eşittir.
Soru 14:
Sürat ve hareket ile ilgili sınıfta tartışma yapan öğrenciler şu ifadeleri kullanmıştır:
• Ahmet: “Sürat hesaplanırken alınan toplam yol geçen zamana bölünür.”
• Zeynep: “Hız, süratten farklı olarak yön belirtilerek ifade edilir.”
• Kerem: “Bir aracın sürati sıfır ise o araç kesinlikle duruyordur.”
Öğrencilerden hangilerinin yaptığı açıklama doğrudur?
A) Yalnız Ahmet
B) Ahmet ve Zeynep
C) Zeynep ve Kerem
D) Ahmet, Zeynep ve Kerem
Cevabı Gör / Çözüm
✅ Doğru Cevap: D şıkkı!
Öğrencilerin üçü de 6. sınıf düzeyine uygun ve bilimsel olarak doğru ifadeler kullanmıştır.
Soru 15:
Sürat ve hareket birimleri ile ilgili bazı değerlendirmeler yapılmıştır:
I. Sürat birimi olarak yaygın biçimde km/h veya m/s kullanılır.
II. Hız kavramından bahsedilirken büyüklüğün yanı sıra hareket yönü de söylenmelidir.
III. Sürat hesaplanırken cismin toplam yer değiştirmesi geçen zamana bölünür.
Yukarıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?
A) Yalnız I
B) I ve III
C) I ve II
D) I, II ve III
Cevabı Gör / Çözüm
✅ Doğru Cevap: C şıkkı (I ve II)!
III numaralı öncül yanlıştır çünkü sürat hesaplanırken yer değiştirme değil, alınan toplam yol zamana bölünür. I ve II numaralı ifadeler doğrudur.