Işığın Yansıması Ve Renkler 1
fengezegeni • 6. Sınıf Fen Bilimleri
4. Ünite: Işığın Yansıması ve Renkler – Yeni Nesil Özgün 15’li Tarama Testi
Soruların doğru yanıtını ve detaylı çözümünü incelemek için yeşil butonlara tıklayabilirsiniz.
Soru 1:
Bir denizaltında görev yapan mühendisler, su yüzeyinin altından dışarıyı kontrol edebilmek için aralarında belirli bir açıyla yerleştirilmiş düzlem aynalardan oluşan periskop sistemini tasarlamışlardır. Periskop borusuna giren ışık, üst aynadan yansıdıktan sonra alt aynaya ulaşır ve oradan da gözlemcinin gözüne ulaşır.
Bu sistemde ışığın izlediği yol göz önüne alındığında aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
A) Aynalar ışığın hızını artırarak görüntünün daha hızlı ulaşmasını sağlar.
B) Her bir yansıma olayında yansıma kanunları (gelme açısı = yansıma açısı) eksiksiz uygulanır.
C) Periskop içerisindeki aynalar ışığı soğurarak netleşmesini sağlar.
D) Işık aynalara çarptığında kırılmaya uğrayarak renklerine ayrılır.
✔ Cevabı ve çözümü göster
Çözüm: Periskop içindeki düzlem aynalarda gerçekleşen yansımaların tamamında yansıma kanunları (gelme açısı = yansıma açısı) geçerlidir. Aynalar ışığı yansıtır, kırmaz veya soğurmaz.
Soru 2:
Bir güvenlik kamerası büyük bir vitrin camının arkasına yerleştirilmiştir. Mağaza önünden saniyede 2 metre sabit süratle yürüyen bir kişi, vitrin camına doğru yaklaşmaktadır.
Kameranın camdaki yansımasına bakan kişi ile aynadaki görüntüsünün birbirine yaklaşma sürati saniyede kaç metredir?
A) 1 m/s
B) 2 m/s
C) 3 m/s
D) 4 m/s
✔ Cevabı ve çözümü göster
Çözüm: Düzlem aynada cismin aynaya yaklaşma sürati v ise görüntünün de aynaya yaklaşma sürati v kadardır. Ancak cisim ile görüntünün birbirine yaklaşma hızı ikisinin toplamı yani 2v olur (2 + 2 = 4 m/s).
Soru 3:
Eğlence merkezlerindeki “kahkaha aynaları” düz, çukur ve tümsek aynaların birleştirilmesiyle oluşturulur. Bu aynaların önüne geçen kişilerin boyları uzun, kafaları devasa veya bacakları çok kısa görünebilir.
Kahkaha aynalarının bu şekilde farklı ve çarpık görüntüler oluşturmasının temel optik sebebi nedir?
A) Aynaların ışığı tamamen soğurarak yansıtmayı durdurması
B) Yansıtıcı yüzeylerin eğrilik yarıçaplarının farklı bölgelerde ışığı farklı oranlarda toplayıp dağıtması
C) Aynaların yapımında kullanılan cam kalitesinin düşük olması nedeniyle ışığı kırması
D) Ortamdaki havanın sıcaklığından dolayı ışık ışınlarının bükülmesi
✔ Cevabı ve çözümü göster
Çözüm: Kahkaha aynaları farklı kavisli yüzeylere (çukur ve tümsek) sahip olduğu için ışığı farklı bölgelerde odaklar veya dağıtır; bu da cismin farklı yerlerinin devleşmesine ya da küçülmesine yol açar.
Soru 4:
Arıcılıkla uğraşan bir üretici, kış aylarında kovanların iç sıcaklığını artırmak ve arıların soğuktan etkilenmesini önlemek amacıyla kovanların dış yüzeyini koyu renklere boyamıştır. Yaz aylarında ise aşırı ısınmayı önlemek için aynı kovanları açık beyaza boyamıştır.
Üreticinin yaptığı bu renk değişimi tercihi aşağıdaki kavramlardan hangisiyle doğrudan ilişkilidir?
A) Işığın düzgün yansıması
B) Işığın soğurulması ve ısıya dönüşmesi
C) Beyaz ışığın renk tayflarına ayrılması
D) Küresel aynaların odak noktası
✔ Cevabı ve çözümü göster
Çözüm: Koyu renkler ışığı daha çok soğurarak ısıya dönüştürür (kışın kovanı ısıtır). Açık renkler ise ışığı yansıtarak aşırı ısınmayı engeller. Olay doğrudan ışığın soğurulmasıyla ilgilidir.
Soru 5:
Bir kamp ateşi etrafında oturan öğrenciler, ellerindeki çelik yemek kaşığının iç yüzeyine ve dış yüzeyine bakarak kendi görüntülerini incelemişlerdir. Kaşığın iç yüzeyinde görüntülerinin ters ve küçük olduğunu fark etmişlerdir.
Buna göre kaşığın iç yüzeyi hangi optik ayna gibi davranmaktadır ve oluşan görüntü gerçek mi yoksa sanal mıdır?
A) Tümsek ayna gibidir, görüntü sanaldır.
B) Düzlem ayna gibidir, görüntü simetriktir.
C) Çukur ayna gibidir, görüntü gerçektir.
D) Çukur ayna gibidir, görüntü sanaldır.
✔ Cevabı ve çözümü göster
Çözüm: Kaşığın iç kısmı çukur ayna görevi görür. Çukur aynada cisim odak noktasının uzağındayken oluşan ters görüntüler gerçek görüntülerdir.
Soru 6:
Doğada yaşayan bazı kutup ayılarının tüyleri dışarıdan beyaz görünse de derileri siyah renktedir. Bilim insanları bu durumun hayvanların vücut sıcaklığını korumasında önemli bir rol oynadığını belirtmektedir.
Kutup ayılarının siyah deriye sahip olmasının temel bilimsel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
A) Güneş ışınlarını doğrudan göz önüne alarak avlanmayı kolaylaştırmak
B) Beyaz tüylerden süzülerek deriye kadar ulaşabilen güneş ışığını maksimum düzeyde soğurarak ısı enerjisi elde etmek
C) Kar beyazlığı içinde düşmanlarından kamufle olmak
D) Derideki melanin miktarını artırarak ultraviyole ışınları yansıtmak
✔ Cevabı ve çözümü göster
Çözüm: Şeffaf ve beyaz tüylerden içeri süzülen güneş ışığı siyah deri tarafından büyük oranda soğurulur (emer) ve ısıya dönüştürülerek kutup ayısının soğuk iklimde hayatta kalması sağlanır.
Soru 7:
Bir ışık ışını düz bir aynaya gönderildiğinde yansıma olayı gerçekleşmektedir. Gelen ışın ile yansıyan ışın arasındaki açı 100° olarak ölçülmüştür.
Buna göre, gelen ışının yansıtıcı yüzey ile yaptığı açı kaç derecedir?
A) 40°
B) 50°
C) 80°
D) 100°
✔ Cevabı ve çözümü göster
Çözüm: Gelen ile yansıyan arasındaki açı 100° ise gelme açısı 100 / 2 = 50°’dir. Yüzey normali dik (90°) olduğundan gelen ışının yüzeyle yaptığı açı 90° – 50° = 40° olarak bulunur.
Soru 8:
Otomobillerin far sistemlerinde lambanın arkasına çukur ayna yerleştirilir ve ampul çukur aynanın odak noktasına yerleştirilir.
Ampulün odak noktasına konulmasının optik amacı aşağıdakilerden hangisidir?
A) Işığı tek bir noktada toplayarak karanlıkta kaybolmasını önlemek
B) Görüntüyü ters ve büyük hâle getirerek sürücünün yüzünü aydınlatmak
C) Çukur aynadan yansıyan ışınların birbirine paralel doğrultuda ve uzağa yayılmasını sağlamak
D) Işığın rengini beyazdan sarıya dönüştürmek
✔ Cevabı ve çözümü göster
Çözüm: Çukur aynanın odağından çıkan ışınlar yansıdıktan sonra birbirine paralel olarak gider. Bu sayede araba farları ışığı uzağa ve düz bir demet hâlinde iletir.
Soru 9:
Gökdelenlerin dış cepheleri tamamen cam kaplandığında, yaz aylarında binanın içine giren güneş ışığı miktarı azaltılmak istenir. Bu amaçla camların arkasına veya yapısına özel yansıtıcı filmler eklenir.
Bu uygulama hangi fen bilimleri ilkesiyle doğrudan açıklanır?
A) Işığın düzgün yansıtılarak içeriye ısı enerjisi girişinin engellenmesi
B) Çukur aynalarla ışığın odakta toplanıp binanın ısıtılması
C) Beyaz ışığın prizmada geçip renklere ayrılması
D) Dağınık yansımayla odanın her yerinin eşit aydınlatılması
✔ Cevabı ve çözümü göster
Çözüm: Yansıtıcı filmler güneş ışığını büyük oranda yansıtarak (düzgün yansıma) binanın içine ısı enerjisi girişini engeller.
Soru 10:
Tarihte optik biliminin öncülerinden olan Türk-İslam bilgini İbnülheysem, görme olayının gözden çıkan ışınlarla değil, cisimlerden yansıyan ışınların göze gelmesiyle gerçekleştiğini kanıtlamıştır.
İbnülheysem’in bu bilimsel tespiti aşağıdaki durumlardan hangisiyle birebir uyuşur?
A) Tamamen karanlık bir odada eşyaları göremememiz
B) Aynaya baktığımızda sağ elimizi sol el gibi görmemiz
C) Beyaz ışığın prizmada renklere ayrılması
D) Yazın açık renkli kıyafetlerin serin tutması
✔ Cevabı ve çözümü göster
Çözüm: Karanlık odada cisimlerden yansıyıp gözümüze gelecek ışık olmadığı için cisimleri göremeyiz. Bu durum görme olayının cisimden yansıyan ışıkla olduğunu kanıtlar.
Soru 11:
Bir marketin tavan köşelerine asılan küresel aynalar sayesinde kasiyer, dükkânın en kör noktalarındaki rafları bile tek bir ekrandan geniş açıyla gözlemleyebilmektedir.
Kasiyerin kullandığı bu ayna türü ve oluşturduğu görüntü özellikleri hangi seçenekte doğru verilmiştir?
A) Çukur ayna – Görüntü daima ters ve büyüktür.
B) Düzlem ayna – Görüntü simetriktir ve boyu eşittir.
C) Tümsek ayna – Görüntü daima düz, küçük ve geniştir.
D) Tümsek ayna – Görüntü ters ve odak noktasındadır.
✔ Cevabı ve çözümü göster
Çözüm: Marketlerde görüş alanını genişletmek için tümsek ayna kullanılır. Tümsek aynada oluşan görüntü daima düz, cisimden küçük ve geniş alanlıdır.
Soru 12:
Aşağıdaki durumlardan hangisinde dağınık yansıma olayı gerçekleşmez?
A) Dalgalı deniz suyundan etrafa ışık saçılması
B) Durgun göl suyunun üzerinde bulutların net bir şekilde yansık görünmesi
C) Sınıftaki tahtaya vuran güneş ışığının sınıfa yayılması
D) Buruşuk alüminyum folyodan ışığın etrafa saçılması
✔ Cevabı ve çözümü göster
Çözüm: Durgun göl suyu pürüzsüz ve düzgün bir yüzey olduğu için düzgün yansıma yapar ve net görüntü (bulut yansıması) oluşturur. Diğerleri dağınık yansımadır.
Soru 13:
İçi kısmen boşaltılmış cam bir fanus içinde serbestçe dönebilen radyan çarkının (radyometre) bir tarafı siyaha, diğer tarafı beyaza boyanmıştır. Düzenek üzerine güçlü bir ışık tutulduğunda çarkın siyah yapraklardan uzaklaşacak yönde döndüğü gözlenir.
Bu deney sonucunda ışıkla ilgili hangi temel çıkarıma ulaşılır?
A) Işık çarptığı maddelerde kimyasal değişime neden olur.
B) Işık enerjisi madde tarafından soğurulduğunda ısı ve hareket enerjisine dönüşebilir.
C) Beyaz yüzeyler ışığı soğurarak çarkı döndürür.
D) Işık sadece boşlukta yayılırken mekanik iş yapar.
✔ Cevabı ve çözümü göster
Çözüm: Siyah yapraklar ışığı soğurarak ısı enerjisi üretir; bu ısı moleküler itme yaratarak çarkın dönmesini (hareket enerjisine dönüşmesini) sağlar.
Soru 14:
Bir futbol sahasında oyuncuların giydiği formaların renkleri ile ilgili gözlem yapan bir gözlemci, siyah formalı sporcuların güneş altında beyaz formalı sporculara kıyasla çok daha fazla terlediğini ve vücut sıcaklıklarının arttığını fark etmiştir.
Bu durumun temel sebebi aşağıdakilerden hangisidir?
A) Siyah renkli kumaşların üzerine düşen güneş ışığını büyük oranda soğurması
B) Beyaz kumaşların güneş ışığını tamamen hapsedip kimyasal enerjiye çevirmesi
C) Siyah formaların rüzgârı engellemesi
D) Beyaz formaların ışığı kırma yeteneğinin olmaması
✔ Cevabı ve çözümü göster
Çözüm: Siyah renkli kıyafetler ışığı yüksek oranda soğurur (emer). Soğurulan ışık enerjisi ısıya dönüşerek vücut sıcaklığını artırır ve terlemeye yol açar.
Soru 15:
Sabah saatlerinde düz bir aynanın karşısına geçen bir öğrenci saçlarını taramaktadır. Öğrenci aynaya doğru 30 cm yaklaşırsa görüntüsü ile arasındaki toplam mesafe nasıl değişir?
A) Toplam mesafe 30 cm azalır.
B) Toplam mesafe 60 cm azalır.
C) Görüntünün yeri hiç değişmez.
D) Toplam mesafe 30 cm artar.
✔ Cevabı ve çözümü göster
Çözüm: Öğrenci aynaya 30 cm yaklaşırsa, aynadaki görüntüsü de aynaya 30 cm yaklaşır. Dolayısıyla öğrenci ile görüntüsü arasındaki toplam mesafe 30 cm + 30 cm = 60 cm azalır.